Chế độ dưỡng chất cho người đái tháo đường như thế nào phù hợp?

Đối với đái tháo đường tuýp 2, bên cạnh việc sử dụng thuốc và luyện tập, người bệnh còn phải chú trọng hơn đến vấn đề chế độ ăn uống (1). Theo đó, một chế độ ăn phù hợp cho người đái đường sẽ giúp đảm bảo sức khỏe, điều chỉnh đường trong máu ổn định đồng thời duy trì cân nặng tối ưu (2). Muốn vậy, bạn cần phải hiểu rõ phương pháp tính toán nhu cầu dưỡng chất của mình sao cho phù hợp.

Chế độ dưỡng chất cho người đái tháo đường: Tính toán sao để phù hợp?  ​​​​​​​

Bất kỳ loại thức ăn nào cũng đều có thể làm gia tăng mức dextrose (glucose) huyết nên bạn cần ngăn chặn phần thức ăn hằng ngày. Bài viết dưới đây của Familyaz sẽ bổ sung cho bạn những thông tin thiết yếu nhất về mẹo ước lượng nhu cầu dưỡng chất cùng gợi ý về một số loại đồ ăn thích hợp với người Việt theo từng bữa trong ngày.

Những nguyên tắc trong chế độ ăn cho người đái đường

Dân gian có câu “Bếp ăn đi trước, tủ thuốc đi sau” để đề cập lên tầm quan trọng của dưỡng chất trong việc kiểm soát và điều trị trị nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau. Với bệnh tiểu đường tuýp 2, nhiều người còn xem việc chế độ ăn uống phù hợp như “phương thuốc” đầu tiên và duy trì suốt đời. Thậm chí, bạn còn có thể giảm được số lần sử dụng thuốc nếu kiên trì tuân thủ thói quen lành mạnh này (3).

Theo đó, mục tiêu hướng tới của chế độ ăn áp dụng cho tất cả người bệnh đái đường tuýp 2 bao gồm (4):

  • Đảm bảo cân đối các thành phần tinh bột đường, chất đạm, chất béo cũng như các vi ta min và khoáng chất khác trong bữa ăn
  • Hạn chế những thức ăn bị đe dọa làm tăng đường trong máu sau ăn. Cắt giảm đến mức nhiều nhất lượng muối dùng, nhất là khi bệnh nhân có kèm theo tình trạng thận suy hoặc tăng huyết áp
  • Duy trì quá trình chuyển hóa chất tối ưu
  • Giữ vững nồng độ glucose (dextrose) huyết ở mức ổn định hoặc sát với mức bình thường nhất có thể nhằm kiểm soát hoặc giảm nguy cơ xuất hiện các biến chứng khôn lường
  • Không làm gia tăng mức lipid máu trong thể trạng, đảm bảo cân nặng lý tưởng
  • Đảm bảo người bệnh có thể duy trì hoạt động thể lực bình thường, kết hợp cùng những thói quen lành mạnh khác để phòng nguy cơ béo phì, bệnh tim mạch
  • Nâng cao nhận thức trong việc lựa chọn đồ ăn an toàn
  • Cải thiện sức khỏe tổng thể
  • Phù hợp với thói quen chế độ ăn uống của bệnh nhân.

Chế độ ăn cho người đái tháo đường cần đảm bảo những yếu tố nào?

Trước khi tham khảo về các thành phần dưỡng chất nên có trong thực đơn của người đái đường, bạn cần xác định rõ rõ cân nặng lý tưởng, cũng như nhu cầu năng lượng của bản thân. Bởi lẽ, những yếu tố này quyết định rất lớn đến phần thức ăn mà bạn chọn.

Có rất nhiều phương pháp để tính cân nặng lý tưởng, đơn giản nhất bạn chỉ việc lấy chiều cao (cm) trừ đi 100 sau đó mới nhân với 0,9 (áp dụng cho cả hai giới) (5). Tiếp theo, để xác định rõ nhu cầu năng lượng trong ngày (theo đơn vị calo), bạn nhân con số này với mức mức độ lao động (6), theo đó:

Nhu cầu năng lượng trong ngày theo từng đối tượng

Như đã nói ở trên, bữa ăn của bệnh nhân đái tháo đường vẫn phải đảm bảo các yếu tố đường, đạm, béo. Mỗi loại dinh dưỡng như vậy đều đóng chức năng riêng biệt, điều quan trọng là bạn phải dựa vào nhu cầu năng lượng trong ngày để phân chia khẩu phần sao cho phù hợp.

1. Chất bột đường (Carbohydrate)

Trong chế độ ăn cho bệnh nhân đái đường, carbs (Carbohydrate) vẫn là nguồn bổ sung năng lượng chính yếu (7). Khi vào cơ thể, dinh dưỡng này trải qua nhiều bước trao đổi sau cùng tạo ra dextrose (glucose) là “nhiên liệu” để thể trạng hoạt động. Điều này ảnh hưởng khá lớn đến lượng đường trong máu của người bệnh sau bữa ăn.

Theo các chuyên gia, năng lượng do nhóm đường bột cung chiếm chiếm từ 50 – 60% tổng số năng lượng trong ngày (4). Mỗi gramam carbs (Carbohydrate) trung bình sẽ bổ sung khoảng 4 calo, bằng năng lượng của 1 gramam protein (chất đạm), trong khi với 1 gramam lipid con số này sẽ là 9 calo (8).

Do đó, lời khuyên là bạn nên chia đều các dạng thức ăn giàu carbs (Carbohydrate) trong ngày để vẫn có thể duy trì năng lượng mà không gây nên vấn đề gia tăng đường trong máu. Nếu đang chữa bằng insulin hoặc một số loại thuốc chuyên biệt, tốt nhất bạn nên có những bữa phụ để tránh tình trạng hạ đường trong máu lúc đói.

Carbohydrate tồn tại dưới nhiều dạng như: cơm, mì, nui, bún, phở, bánh mì, khoai , hoa quả, sữa không béo, nước ngọt, kẹo, nước mía, mứt…

Đối với bệnh nhân tiểu đường, bạn chỉ nên sử dụng những đồ ăn như: Ngũ cốc nguyên hạt, cơm gạo lật hay cơm trắng, bánh mì, yến mạch, hạt quinoa, khoai lang, ngô, sữa bò hoặc sữa hạt, táo, dâu tây, đào, mận, lê, bông cải xanh, súp lơ, cần tây, cà rốt, đỗ xanh, đậu lăng, đậu thận…

2. Protein (chất đạm) (Đạm)

Chế độ dưỡng chất dưỡng chất cho người đái tháo đường

Yếu tố thứ hai nên có mặt trong chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân đái đường là chất đạm (protein). Dinh dưỡng này đảm bảo cho sự phát triển của cơ thể và góp phần điều trị lành những thương tổn kết quả (10).

Ngoài việc tham gia cấu thành các tổ chức, protein (chất đạm) còn có thể trao đổi thành glucose (dextrose) để tạo năng lượng. Mặt khác, hoạt động trao đổi này kém kết quả hơn so với carbs (Carbohydrate) nên tác động của chất đạm (protein) lên mức đường trong máu cũng xuất hiện chậm hơn khoảng vài giờ sau ăn (10).

Theo thống kê, có đến 10 – 35% lượng calo hằng ngày đến từ protein (chất đạm) (11). Hầu hết những bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 chỉ cần sử dụng khoảng 2 – 3 khẩu phần thức ăn giàu chất đạm (protein) hàng ngày. Riêng với đối tượng có kèm theo bệnh về thận thì nên theo chế độ dinh dưỡng giảm đạm (10).

Thịt nạc, thịt gia cầm đã đào thải da, hải sản, trứng… là những đồ ăn giàu protein (chất đạm) mà bạn nên ưu tiên. Bên cạnh đó, đậu đen, đậu lăng, đậu nành, đậu Hà Lan… (10) là nguồn cung cấp đạm từ thực vật, bổ sung khá nhiều chất béo lành mạnh cùng chất xơ thiên nhiên tốt cho tiêu hóa.

3. Chất béo

Không ít bệnh nhân đái đường lầm tưởng chất béo gây hại cho sức khỏe nên đã đào thải hoàn toàn ra khỏi chế độ dinh dưỡng. Trên thực tế, chất béo cung cấp nhiều loại a-xít béo thiết yếu mà thể trạng không tự tổng hợp, giúp vận chuyển nhóm vitamin tan trong dầu (A, D, E, K), đồng thời tham gia vào nhiều quá trình sản sinh hormone quan trọng (12). Do đó, chất béo vẫn nên có mặt trong thực đơn hằng ngày của mỗi người, kể cả người bệnh đái tháo đường.

Có nhiều loại chất béo khác nhau và không phải tất cả đều có ích. Theo đó, bạn nên lựa chọn cung cấp dạng chất béo không bão hòa có nhiều trong các nguồn thức ăn như cá béo, dầu thực vật, các dạng hạt. Loại này rất giàu a-xít béo omega-3 rất tốt cho hệ tim mạch và kháng lại các tình trạng viêm nhiễm. Trong khi chất béo bão hòa và chất béo trao đổi làm gia tăng lượng cholesterol không tốt, chất này nếu tồn đọng nhiều ở thành mạch máu sẽ gây nên rất các biến chứng tim mạch. Những chất béo không lành mạnh như vậy có nhiều trong thịt đỏ và dầu ăn rán đi rán lại nhiều lần (12).

Một điều mà bệnh nhân cần lưu tâm là mọi loại chất béo đều tạo thành mức năng lượng cao, thậm chí con số này vượt gấp hơn đôi so với ở chất đạm (protein) hay carbs (Carbohydrate). Thế nên, việc tiêu thụ quá nhiều chất béo sẽ khiến cơ thể tích tụ nhiều calo, từ đó gây tăng cân, ảnh hưởng đến kết quả phòng ngừa đường trong máu (13). Thông tin thêm đến bạn rằng năng lượng đến từ chất béo trong ngày rơi dao động 20 – 30% (14).

4. Chất xơ

Ngoài đường – đạm – béo, trong chế độ dinh dưỡng cho người đái đường cũng không thể thiếu chất xơ. Theo đó, dinh dưỡng này giúp hạn chế nguy cơ bị bệnh tim mạch, đặc biệt là loại chất xơ hòa tan có trong yến mạch, hoa quả và một số loại đậu còn có tiềm năng làm hạ mức cholesterol máu, ngăn chặn tình trạng cao huyết áp (15).

Điều quan trọng là hầu hết các đồ ăn giàu chất xơ đều là loại có chỉ số đường trong máu thấp (GI) và không tác động nhiều đến mức dextrose (glucose) máu (15). Theo khuyến cáo của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ (IOM), nhu cầu về lượng chất xơ ở mỗi đối tượng có thể được liệt kê như sau (16):

  • Nam giới từ 19 – 50 tuổi là 38g hàng ngày, từ 50 trở lên sẽ là 30g
  • Nữ giới từ 19 – 50 tuổi là 25g, trên 50 sẽ là 21g
  • Phụ nữ mang bầu và cho con bú cần ít nhất 29g/ngày

Hơn nữa, người lớn và trẻ em được khuyến cáo nên ăn 14g chất xơ cho mỗi 1.000 calo. Dựa vào con số này, bạn có thể tính được lượng calo từ chất xơ theo nhu cầu của mình (16).

Ví dụ về mẹo tính toán nhu cầu dưỡng chất cho người đái tháo đường tuýp 2

Để minh họa về phương pháp tính toán nhu cầu dưỡng chất, Familyaz sẽ lấy ví dụ cụ thể về tình huống bệnh nhân đái đường tuýp 2 là nữ, 51 tuổi, cao 1,5m và lao động nhẹ tại nhà.

Từ những thông tin trên, ta có thể tính được cân nặng lý tưởng bằng mẹo: [150 (cm) – 100]*0,9 = 45kg.

Sau đó suy ra nhu cầu năng lượng sẽ là: 45*25 = 1.125 calo.

Như vậy, nhu cầu dưỡng chất của từng loại trong chế độ dinh dưỡng cho người đái đường được tính như sau:

  • Nhóm đường bột: 1.125*50% = 562,5 calo. Vì 1g carbs (Carbohydrate) bổ sung khoảng 4 calo nên tỉ lệ đường bột trong ngày sẽ ở mức 140g
  • Nhóm đạm: 1.125*30% = 337,5 calo. Vì 1g đạm bổ sung 4 calo nên lượng đạm trong ngày sẽ là 84g
  • Nhóm béo: 1.125*(100% – 50% – 30%) = 225 calo. Vì 1g chất béo cho 9 calo nên lượng chất béo trong ngày sẽ là 25g.
  • Vì 1.000 calo cần phải tiêu thụ khoảng 14g chất xơ. Từ con số 1.125 calo ở trên, bạn có thể tính được người này cần sử dụng khoảng 16g chất xơ trong ngày. Mặt khác, do đã trên 50 tuổi nên người bệnh vẫn có thể sử dụng được 21g chất xơ và không ảnh hưởng nhiều đến đường trong máu.

Với những thức ăn có nhãn dưỡng chất, bạn có thể căn cứ vào đó để ước lượng nhu cầu sao cho thích hợp.

Gợi ý chế độ dinh dưỡng trong một ngày cho người đái tháo đường

Chế độ ăn rất quan trọng với người đái đường

Nếu việc tính toán khiến bạn gặp nhiều trở ngại, vẫn còn những phương pháp áp dụng đơn giản hơn cho bạn. Dưới đây là 2 cách tính mà bạn có thể tìm hiểu:

1. Đĩa thực phẩm (Plate method)

Đĩa đồ ăn là công thức do chuyên gia dưỡng chất Harvard Hoa Kỳ sáng tạo. Theo đó, bệnh nhân tiểu đường nên chọn loại đĩa ăn có đường kính khoảng 20cm (tương ứng với 1 gang tay người trưởng thành) (17).

Một nửa thực phẩm trên đĩa sẽ là các dạng rau, củ, quả không chứa tinh bột. Chẳng hạn như salad, đỗ xanh, bông cải và cà rốt… Nửa phần còn lại bạn chia đôi, ¼ đĩa sẽ chứa đồ ăn có thành phần là tinh bột như cơm, bún, bánh mì, ¼ đĩa còn lại sẽ có thành phần đạm động vật (17).

Ngoài khẩu phần như trên, bệnh nhân nên sử dụng thêm một ít trái cây tráng miệng (1 quả chuối nhỏ, 1 miếng dưa hấu nhỏ…) và uống đủ nước (17).

2. Bàn tay Zimbabwe

Trong chế độ ăn cho người đái tháo đường, bạn hoàn toàn có thể tự định lượng phần thức ăn thông qua mẹo bàn tay Zimbabwe. Theo đó (18):

  • Lượng đường bột sẽ bằng với kích thước của 1 nắm tay. Riêng hoa quả sẽ nhỏ hơn 1 nắm tay
  • Lượng đạm sẽ bằng với kích cỡ của lòng bàn tay và độ dày bằng ngón tay út của bạn
  • Lượng rau nên chọn nhiều hết mức có thể và nắm giữ bằng cả 2 tay
  • Chất béo sẽ chỉ ở mức bằng đầu ngón tay cái

Lưu ý rằng cách này chỉ áp dụng cho bữa ăn chính.

Để đường trong máu ổn định, cuộc sống cân bằng và tránh hạ đường trong máu sau ăn, bệnh nhân nên ăn thêm bữa phụ. Nguyên do là với bệnh nhân đái đường, mức đường trong máu lên xuống thất thường, rất khó phòng tránh. Việc không ngăn ngừa được mức đường trong máu về kéo dài sẽ dẫn đến các vấn đề tim mạch. Do đó, trong vấn đề dưỡng chất, bạn nên ưu tiên chọn sản phẩm sữa đã được kiểm chứng lâm sàng, bổ sung toàn diện và cân đối các dinh dưỡng thiết yếu, đáp ứng khuyến cáo về dưỡng chất cho người tiểu đường của Hội Đái đường Hoa Kỳ (ADA) và châu Âu (EASD). Ngoài ra, bạn cũng nên chú ý chọn sản phẩm có hệ bột đường giải phóng chậm được chứng thực lâm sàng giúp khống chế đường trong máu và cung cấp dưỡng chất cân bằng cho người đái đường. Ưu điểm của việc tiêu thụ sản phẩm có hệ bột đường giải phóng chậm là làm chậm ưu tốc độ hấp thụ đường vào máu, giúp duy trì đường trong máu ở mức ổn định.

Trên đây là những thông tin về các ước lượng chế độ dinh dưỡng cho người đái đường tuýp 2. Hy vọng rằng bạn đã có thêm những kiến thức hữu ích trong việc ngăn chặn bệnh trạng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Các bài viết của Familyaz chỉ có tính chất tìm hiểu, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chữa y khoa.

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Sữa dành cho người đái tháo đường: Chọn thế nào cho đúng?

Nội dung chínhNhững nguyên tắc trong chế độ ăn cho người đái đườngChế độ ăn cho người đái tháo đường cần đảm bảo những yếu...

Đái tháo đường tuýp 3 là gì? Mọi thông tin bạn cần biết trướ khi quá muộn

Nội dung chínhNhững nguyên tắc trong chế độ ăn cho người đái đườngChế độ ăn cho người đái tháo đường cần đảm bảo những yếu...

Đái tháo đường ăn khoai lang được không? Ăn như thế nào là tốt nhất?

Nội dung chínhNhững nguyên tắc trong chế độ ăn cho người đái đườngChế độ ăn cho người đái tháo đường cần đảm bảo những yếu...

Hoạt động thể chất và chế độ dinh dưỡng uống cho người đái tháo đường

Nội dung chínhNhững nguyên tắc trong chế độ ăn cho người đái đườngChế độ ăn cho người đái tháo đường cần đảm bảo những yếu...

Bạn đã thật sự hiểu hết về loại đường cho người đái tháo đường?

Nội dung chínhNhững nguyên tắc trong chế độ ăn cho người đái đườngChế độ ăn cho người đái tháo đường cần đảm bảo những yếu...

Glu Metaherb - Sống khỏe cùng tiểu đường
Ẩn

Đái đường tuýp 1 là nặng hay nhẹ? Biến chứng bệnh có nguy hiểm không?

Đau vùng thượng vị là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị toàn diện

12 Phương pháp điều trị đau vùng thượng vị tại nhà an toàn kết quả

Đau thượng vị khi mang bầu: Nguyên nhân và phương pháp chữa an toàn nhất hiện nay

Mang thai tháng 10: Tất cả những thay đổi về cơ thể và tâm lý mẹ cần biết

38 dấu hiệu và 21 mẹo giúp các mẹ xả stress trong thời kỳ nuôi con

Khi nào bé cần ăn dặm – Ăn như thế nào là đúng khoa học giúp con phát triển tốt

Câu hỏi về giấc của của bé – BS Anh Nguyen

Dấu hiệu tiêu chảy ở trẻ sơ sinh mẹ cần biết để xử lý kịp thời

Tư vấn cách lựa chọn thực đơn ăn dặm kiểu Nhât cho bé 5 tháng

Trẻ sơ sinh bị rôm sảy ở mặt: Nguyên nhân và cách điều trị cho trẻ

Chế độ ăn dành cho người mắc đái tháo đường tuýp 2 theo khuyến cáo từ Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ

Cách trả lời những câu hỏi của con theo nghiên cứu của TS. Chouinard

Nguyên nhân sốt ở trẻ em và cách xử lý

Chia sẻ bí quyết trị rôm sảy cho bé bằng lá tía tô

Hình ảnh rôm sảy ở trẻ em giúp mẹ nhận biết cực nhanh, cực chuẩn

Giải đáp thắc mắc: Bệnh đái tháo đường uống nước mía được không?

Phương pháp làm trà khổ qua hỗ trợ điều trị đái tháo đường, hạ cholesterol

Người bị bệnh đái tháo đường nên ăn bao nhiêu protein (chất đạm)?

Sâm cau rừng: Hình ảnh, Công dụng, Phương pháp dùng thảo dược